Bežanje iz 19. veka

Na planeti ima oko 6,7 milijardi ljudi i ove godine će prvi put u istoriji biti više gradskog nego seoskog stanovništva. Srbija, međutim, ima i svoje razloge zbog kojih je broj seoskog stanovništva davno spao ispod 50 odsto.

Prema poslednjem popisu Republičkog zavoda za statistiku, 85 odsto teritorije Srbije se smatra ruralnom i na njoj živi nešto više od 40 odsto od ukupnog broja stanovnika, ili oko tri miliona ljudi. Neki od razloga koji utiču na odnos ruralnog i urbanog stanovništva zajednički su za čitavu zemaljsku kuglu, dok postoje i oni koji su specifični samo za naše područje. Glas je istraživao koji su razlozi takve demografske slike Srbije i kakva će ona biti ako se trendovi nastave.

Goran Penev iz Centra za demografske studije pri Institutu društvenih nauka u Beogradu kaže da ima puno razloga zbog kojih se dešava migracija stanovništva iz negradskih u gradska mestima, ali da je glavni - kvalitet života. Prema njegovim rečima Srbija je najmanje urbanizovana država u Evropi, tako da mnoga mesta i dalje nemaju poštu, ambulantu i asfaltirane puteve.

- U razvijenom svetu ljudi iz gradskih sredina se povlače u seoske, jer im je zdravije da žive u prirodi. Kada uđete u neko selo u Sloveniji, vidite da se u njemu nalazi sve što je običnom građaninu potrebno za normalan život. Kod nas je dovoljno samo skrenuti sa magistrale i vratiti se u 19. vek. Naša sela nemaju razvijenu infrastrukturu, mnogima se samo prodavnice nalaze na više kilometara od kuće, a da ne pominjemo druge stvari. S druge strane, nešto drugačija situacija je u Vojvodini, u kojoj je negovana kultura decentralizacije, što je znatno uticalo na manji odliv stanovništva ka većim gradskim centrima - ističe Penev.

Da je bitno planiranje demografske politike i da su posledice vidljive i kroz mnogo decenija kasnije, Penev objašnjava da su u centralnoj Srbiji, za razliku od Vojvodine, dugo vladali Turci, koji su živeli samo u gradovima, a srpska raja samo po selima.

- Politika imperija koje su vladale na ovim područjima značajno je uticala na demografsku sliku današnje Srbije. U Vojvodini ima svega 400 naseljenih mesta, dok je u centralnoj Srbiji taj broj deset puta veći, što nije srazmerno površini teritorije. Nakon petovekovnog ropstva pod Turcima, stanovništvo koje se oslobodilo od Otomanske imperije počelo je da naseljava gradove, što je bio prvi talas smanjivanja stanovnika u negradskim sredinama - kaže Penev i dodaje da se nešto slično dogodilo kada je došlo vreme industrijalizacije. Nakon Drugog svetskog rata, fabrike poput „Zastave“ u Kragujevcu, „Prve petoletke“ u Trsteniku, „Krušika“ u Valjevu, FAP-a u Priboju, „Valjaonice bakra i aluminijuma“ u Užicu... zapošljavale su više hiljada ljudi, mahom sa sela.

Prema poslednjim istraživanjima, u selima je ostalo uglavnom starije stanovništvo, pošto su mladi otišli u grad, tako da će se, smatra naš sagovornik, nastaviti gubitak seoskog stanovništva.

Sveštenici, koji su bili prvi naši statističari, upisujući u svoje letopise broj rođenih i umrlih, sada su suočeni sa činjenicom da u selima imaju i do deset puta više sahrana, nego krštenja. U selu Metkoviću, u šabačkom kraju, na primer, sveštenik Vlada Dimitrijević kaže da je prošle godine bio na 30 pogreba, a samo na pet krštenja.

Ulovi života na selu podstakli su bežanje mladih u gradove, posebno devojaka, tako da, prema podacima Naučnog društva ekonomista, danas u Srbiji oko 260.000 muškaraca do 50 godina starosti nije uspelo da se oženi. Kako piše izveštač Sine Milanka Eraković, u selu Belotić u opštini Bogatić žive najstarije neženje. U salu sa matičarem odavno nije ušao nijedan bračni par da kaže sudbonosno „da“.

Trend „jednog deteta“ zahvatio je i šabačka sela. O tome svedoči i dr Milorad Mićić, načelnik Ginekološkog odeljenja Opšte bolnice, koji kaže da i kada par iz Mačve dobije prvo muško dete, više se ne odlučuje za rađanje.

- Raduje me svako prvo žensko dete, jer znam da će se odlučiti da rode dok ne dobiju mušku bebu - kaže dr Mićić.

(Sutra: Oru njive volovskom zapregom) 

Autor:

S. Gujaničić