Trofeji pobede za poražene su ostaci brodoloma

Na Karlsplacu, malo udaljenom od bečke opere, uzdižu se lažna vrata ogromnog šatora koji pokriva pročelje Kunstlerhausa, u kojem je postavljena glavna od mnogobrojnih izložbi koje su na tristotu godišnjicu opsade i bitke iz 1683. posvećene "Turcima pred Bečom", jednom od velikih trenutaka frontalnog sukoba između Istoka i Zapada. Posetilac koji ide da vidi izložbu ima utisak, za trenutak, da ulazi u veliki čador otomanskog vojskovođe, u onaj šator koji je Kara Mustafa, komandant turske vojske, podigao, sa sjajem i veličanstvenošću, na mestu sadašnje crkve Sv. Ulriha, tamo gde je danas sedmi gradski okrug.

Predimenzionirane razmere imaginarnog šatora, između ostalog, podsećaju na ličnost velikog vezira koji je predstavljao otelovljenje otomanske sklonosti ka grandioznom i prekomernom; u nekima od dvadeset pet hiljada šatora turske vojske koji su početkom jula 1683. opkolili Beč, Kara Mustafa je smestio i svojih hiljadu pet stotina naložnica, koje je čuvalo sedam stotina crnih evnuha, između vodoskoka, kupki i raskošnih logorišta, pripremljenih na brzinu ali s mnogo izobilja.

Sada se vezirova glava čuva u istom istorijskom muzeju grada Beča, koji je - pored Kunstlerhausa - takođe domaćin jedne od izložbi: porazile su ga 12. septembra 1683. carske trupe pod komandom Karla Lotarinškog ujedinjene sa poljskim trupama na čijem čelu je bio kralj Jan Sobjeski, Kara Mustafa je bio oteran i ponovo poražen u Granu. U Beogradu ga je dostigao sultanov glasnik i doneo mu svilenu vrpcu kojom su davljeni velikani Polumeseca nakon što su pali u nemilost kod vladara, "senke Boga na zemlji". Veliki vezir ponudio je vrat dželatima, nakon što je prostro molitveni tepih, prihvatajući svoju sudbinu u ime Alaha. Kada su carski vojnici, desetak godina kasnije, osvojili Beograd, neko je iskopao njegovo telo i preneo kao trofej njegovu glavu u Beč.

Posetilac koji ulazi u imaginarni šator, postavši i sam jedna od izložbenih figura, nesiguran je, ne zna da li da zamišlja sebe samog kao žrtvu, kao jednog od tolikih zarobljenika vođenih kao roblje u šatore napadača, ili radije kao pljačkaša, jednog od konjanika Sobjeskog koji su ceo dan posle pobede pljačkali logor i šator Kara Mustafe.

Ta izložba ne želi da suprotstavi pobednike i pobeđene, a još manje civilizaciju i varvarstvo, već da nagovesti smisao ispraznosti pobede i poraza, koji se međusobno sustižu i zamenjuju strane u svakom narodu, poput perioda bolesti i zdravlja ili mladosti i starosti u svakom biću.

Šetajući po dvoranama te izložbe, posetilac sa Zapada, koji ipak pobedu od 12. septembra smatra srećnom okolnošću koja je spasila Beč i Evropu, ne oseća se sinom i naslednikom samo mača Karla Lotarinškog i Jana Sobjeskog, ili krsta kojim su mahali veliki propovednici pozivajući na odbranu vere, kao Abrahama a Sankta Klara, prema kojem je liturgijski kanon morao da ustukne pred topovima, ili Marka iz Avijana, furlanskog kapucina. Šetajući među tim trofejima pobede, koji su istovremeno ostaci brodoloma, posetilac se oseća kao sin i naslednik jedne jedinstvene istorije u njenim fragmentima, iako razbacanim poput predmeta na opljačkanom bojištu, istorije koja je sačinjena od krsta i polumeseca, pojasa kaluđera i turbana.

Ta izložba želi da bude izričito drugačija od ranije pripremanih proslava 1683; pedeset godina ranije, Dolfus, hrišćansko-socijalni kancelar, uzdizao je oslobađanje Beča u znaku svog korporativnog i autoritarnog katolicizma koji je morao da se suprotstavi nacizmu i boljševizmu; godinama kasnije, na jednom komemorativnom nacionalsocijalističkom bronzanom spomeniku, zastava pobeđenih Turaka imala je, umesto polumeseca, Davidovu zvezdu; Turci su bili poistovećivani sa neprijateljima, odnosno sa Jevrejima, i to faslifikovanjem koje danas, u ksenofobičnim postupcima prema stranim sezonskim radnicima, preti da postane tragično istinito. Ne želimo da budemo Jevreji sutrašnjice, kaže slika Akbara Behkalama, na izložbi u Muzeju XX veka posvećenoj, od strane turskih umetnika, današnjoj stvarnosti njihove zemlje i njihovih izbeglica.

Senka novog, iako različitog, sukoba stoji nad odnosima Turaka i Evropljana, naročito Nemaca, i samo jasna svest o problemu može da spreči da on ne izbije na rušilački način. Odbijeni pre tri stotine godina, Turci se sada vraćaju u Evropu ne sa oružjem, već radom, s upornošću Gastarbeitera koji, trpeći poniženja i bedu, malo-pomalo puštaju korenje u zemlji koju osvajaju svojim mukotrpnim trudom. U raznim gradovima Nemačke i drugih zemalja, u školskim razredima ima sve manje nemačke a sve više turske dece; Zapad, koji padu nataliteta pripisuje svoje propadanje, na posledice društvenog mehanizma koji je sam stavio u pokret reaguje s teskobnom ohološću. Moguće je da se bliži čas u kojem će istorijske, društvene i kulturne razlike burno razotkriti teškoće zajedničkog života; naša budućnost zavisiće i od naše sposobnosti da sprečimo eksploziju te bombe mržnje i da obnovljene bitke kod Beča ne pretvore ljude u strance i neprijatelje.

Nastavlja se