Drugi vek HE Vučje

Leskovac – Doajen fotografije Tomislav Peternek otvorio je u galeriji Narodnog muzeja u Leskovcu izložbu pod nazivom „Svet fotografije – hidroelektrana Vučje”. Izloženo je šezdesetak fotografija nastalih u maju prošle i početkom ove godine u prelepom krajoliku reke Vučjanke, a pored Peterneka, među autorima su i Imre Sabo, Željko Sinobad, Dragan Milovanovići drugi.

Hidroelektrana Vučje, koja predstavlja inspiraciju za brojne umetnike, 2005. je uvrštena u svetsku baštinu tehnike. Ovakvo priznanje stručnjaka u to vreme imalo je samo 65 sličnih objekata. Prema ne baš pouzdanim podacima, počela je da radi 24. decembra 1903. godine, na Dan oslobođenja Leskovca od Turaka, i posle hidroelektrane na Đetinji kod Užica to je bila druga hidrocentrala u Srbiji. No, za razliku od užičke koja zbog hidroloških prilika ne radi, agregati HE Vučje i danas su u funkciji. Nije prestala sa radom ni u vreme Drugog svetskog rata, kada je ovde izvršena diverzija. Uključena je u sistem Elektroprivrede Srbije i godišnje proizvede oko četiri miliona kilovat-sati struje.

Najstarija hidroelektrana u Srbiji koja još radi zakoračila je pre pet godina u drugi vek. Portparol Elektrodistribucije Leskovac Nebojša Stanković kaže za „Politiku” da je glavni inicijator i jedan od glavnih investitora bio Đorđe Stanojević, bliski prijatelj Nikole Tesle, čovek koji se zanimao ne samo za mnoge oblasti tehnike, već i za fotografiju.

– Sredstva u izgradnju HE Vučje uložili su leskovački industrijalci koji su 1901. godine osnovali Leskovačko električno akcionarsko društvo. Oglas za nabavku opreme objavljen je u brojnim evropskim novinama i elektrana je počela da radi vrlo brzo, čak i za današnje prilike. Da bi struja stigla od Vučja do Leskovca, izgrađen je dalekovod koji se smatra prvim dalekovodom u Srbiji – podseća Stanković.

Kameno zdanje na Vučjanki predstavlja pravu arhitektonsku lepoticu. Radi se o jedinstvenom kompleksu koji pored same elektrane čine turbine, generatori i sam zahvat vode koja stiže kanalom koji je uklesan u stene i predstavlja podvig graditelja koji su kamene gromade razbijali dinamitom. Voda koja se zahvata iz Vučjanke, posle prolaska kroz turbine, vraća se u reku, tako da je obezbeđen prirodni tok i jedinstvo prirode i tehnike.

M. Momčilović

[objavljeno: 11/03/2008]