Od mahale do bulevara

"NIŠ se obnavlja, čisti, ulepšava, tako da je čoveku milo danas po njemu ići", pribeležio je M. I. Milićević 1884. godine, u tek oslobođenjoj turskoj kasabici na jugu kraljevine, a njegove reči danas zvuče skoro kao upozorenje. To pokazuju i juče izložene vredne fotografije u okviru izložbe "Od kasabe do modernog grada, Niš 1878-2008", kojom je Istorijski arhiv Niša obeležio 60, a Direkcija za izgradnju 40 godina postojanja.

- Na tačno 7.746 fotografija, koliko smo prikupili, jedno se jasno vidi: loše smo se poneli prema našem nasleđu i istoriji, a deo starih zgrada, značajnih građevina, vremenom je srušen - kaže za "Novosti" istoričar Boban Janković, koji je, zajedno s Ljiljanom Đurović i Miroslavom Videnovićem, autor izložbe. - Meni je, lično, veoma žao što hotela "Orijent" nema od 1960. godine, kada je, umesto njega, podignut hotel "Ambasador", a upravo je u toj zgradi Nikola Pašić primio telegram u kome je Srbiji zvanično objavljen Prvi svetski rat.

Deo dragocene kolekcije, sa 212 izabranih fotografija koje nas vraćaju i u vreme između dva rata (Pozorište Moravske banovine 1939, zgrada Narodne banke, danas kabinet gradonačelnika, zgrada Berze rada 1937. godine), pozajmljen je iz privatne kolekcije arhitekte Mihaila Medvedeva, koji za "Novosti" kaže da je grad iz dana u dan sve gori, te da je glavni krivac zbog današnjeg izgleda Niša i alarmantne nečistoće, pre svega, građevinska mafija. Izložba istovremeno pokazuje i urbanistički rast Niša, ambicije graditelja i planera u 130 niških graditeljskih godina.

- Ovo je istorija i našeg građanskog života i kulture -predočava za "Novosti" dr Miroslav Perišić, direktor Istorijskog arhiva Srbije. - Arhiv je sačuvao dugo pamćenje o gradu koji se nalazi na obodu dvaju civilizacijskih svetova. U trenutku kada razmišljamo o evropskim intergacijama, za mene nije presudno pitanje da li ćemo u EU ući pet godina kasnije ili ranije, već da li ćemo usvojiti temeljne evropske vrednosti. Ne treba da čekamo članstvo kako bismo sačuvali i odnegovali svoju građansku istoriju.

FOTOGRAFIJE VRAĆAJU U PROŠLOST

NIŠ je imao 30 mahala u krivudavim uličicama koje su se protezale na 250 hektara, sa 2.719 kuća ograđenih visokim zidovima od nepečene cigle - podaci su iz Istorijskog arhiva.

- Na početku beše Vinterov projekat za regulaciju varoši iz 1878. godine - podseća Ivanka Stančevski, direktor Istorijskog ahriva Niš. - Gledajući fotografije, vraćaju nam se i sećanja na izgradnju Robnih kuća, Direkcije ŽTP. Grad je dobio nove tržne centre, nova naselja, mostove, bulevare.